1. Neden Ceza Verildi? Üç Kritik İhlal Alanı

Komisyon kararında üç temel ihlal başlığı değerlendirildi. Bu alanlar, DSA’nın platformlara getirdiği sistemik risk azaltımı ve şeffaflık yükümlülüklerinin merkezinde yer alıyor.

1.1. Mavi Tik Uygulamasında Aldatıcı Tasarım Kullanımı

Komisyon, X’in ücret karşılığı verilen mavi tik uygulamasının kullanıcıları yanılttığını belirtiyor.
Platform, bir hesabın “verified” olarak işaretlenmesinin ne anlama geldiğine dair gerçek bir doğrulama yapmadan bu işareti sunuyor.

Bu durum, özellikle

• kimlik hırsızlığı

• taklit hesaplar

• dolandırıcılık

• dezenformasyon
  gibi riskleri artırıyor.

DSA açıkça “kullanıcıların karar alma mekanizmasını bozacak aldatıcı tasarımları” yasaklıyor. Komisyon, X’in bu sembolü bir doğrulama göstergesi gibi lanse ederek DSA’yı ihlal ettiğini tespit etti.

1.2. Reklam Kütüphanesinde Şeffaflık Eksikliği

DSA, siyasi veya ticari reklamların izlenebilirliğini sağlamak için platformlara erişilebilir ve sorgulanabilir reklam depoları oluşturma yükümlülüğü getiriyor.

Komisyon’un bulgularına göre X’in reklam kütüphanesi:

• gecikmeli çalışıyor

• erişim engelleri içeriyor

• reklamın içeriğini, konusunu veya reklamı veren tüzel kişiyi göstermiyor

Bu eksiklik araştırmacıların ve sivil toplumun manipülatif kampanyaları, bilgi operasyonlarını ve hileli reklamları tespit etmesini zorlaştırıyor.

1.3. Araştırmacılar İçin Kamuya Açık Veriye Erişim Engeli

DSA’nın yenilikçi yönlerinden biri, araştırmacılara platformların kamuya açık verilerine erişim hakkı sunması.
Komisyon, X’in:

• scraping dahil pek çok erişim yöntemini kullanım şartlarıyla engellediğini

• başvuru süreçlerini gereksiz şekilde zorlaştırdığını

• onay mekanizmasını geciktirdiğini
  tespit etti.

Bu durum, AB içindeki dezenformasyon, seçim güvenliği, platform davranışı ve algoritmik riskler üzerine çalışan akademisyenlerin araştırma faaliyetlerini doğrudan etkiliyor.

2. Uygulama Takvimi ve X’in Yükümlülükleri

Komisyon’un kararı aynı zamanda X’e yönelik uyum takvimi içeriyor.

• 60 iş günü içinde X, mavi tik uygulamasına ilişkin aldatıcı tasarım ihlallerini sonlandırmak için planladığı tedbirleri bildirmek zorunda.

• 90 iş günü içinde reklam şeffaflığı ve araştırmacı veri erişimi konularına ilişkin detaylı bir eylem planı sunması gerekiyor.

• Dijital Hizmetler Kurulu eylem planı hakkında bir görüş verecek ve Komisyon, bu görüşten sonra nihai kararını belirleyecek.

Uygun olmayan veya geciken uyum adımları ek para cezalarına yol açabilecek.

3. Kararın Dijital Ekosistem İçin Önemi

Bu karar, yalnızca X’i ilgilendiren bir yaptırım değil. Aynı zamanda AB’nin büyük çevrimiçi platformlara yönelik yeni düzenleyici yaklaşımının somut uygulaması niteliğinde.

3.1. Platform Sorumluluğu Yeni Bir Standarta Kavuşuyor

DSA, içerik denetimi ve reklam şeffaflığı konularında platformları artık pasif aktörler olarak değil, risk yöneticileri olarak konumlandırıyor.

3.2. Araştırmacı Erişimi Demokratik Ekosistemin Temel Unsuru

Platformların kamuya açık verileri kapatması, demokrasi ve kamu düzeni açısından ciddi riskler doğurabiliyor. Bu karar, bilgi manipülasyonuna karşı bilimsel araştırmayı güçlendirecek bir dönüşüm yaratmayı amaçlıyor.

3.3. Aldatıcı Tasarım Yöntemlerine Karşı Net Bir Tutum

DSA, aldatıcı tasarımların (dark patterns) yasaklanmasını AB hukukunda ilk kez bu kadar kapsamlı şekilde düzenledi. Bu ceza, tasarım yoluyla manipülasyonun artık yalnızca etik bir sorun değil, hukuki bir ihlal olduğunun altını çiziyor.

4. LANT Perspektifi: Dijital Yönetimde Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik Çağının Başlangıcı

LANT olarak bu kararı, küresel ölçekte dijital ekonomide yönetişim standartlarının yükselmesine yönelik kritik bir adım olarak görüyoruz.
Platformların toplumsal etkisi artık yalnızca teknoloji veya ürün tasarımı meselesi değil; hukuk, etik, algoritmik şeffaflık ve kamu düzeninin kesişiminde yeni bir denge kuruluyor.

Bu yaptırım, özellikle şu soruları tekrar gündeme taşıyor:

• Platform tasarımları kullanıcı davranışlarını nasıl şekillendiriyor?

• Reklam ekosistemindeki şeffaflık eksikliği bilgi güvenliği risklerini nasıl artırıyor?

• Algoritmik karar alma süreçlerini denetlemek için araştırmacılara verilen erişim neden vazgeçilmez?

LANT’in misyonu gereği bu alanlarda uzman topluluğumuzla birlikte farkındalık yaratmaya ve politika gelişim süreçlerine katkı sunmaya devam edeceğiz.